GÜBRE FİYATLARINDAKİ ARTIŞIN DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜYLE YAPILAN ANLAŞMA İLE BİR BAĞLANTISI VAR MIDIR?
Gübre Fiyatlarındaki Artışlar
Tarımın en önemli ihtiyaçlarından biri de malum olduğu üzere gübredir. Gübre fiyatlarındaki anormal artışlar da çiftçiyi canından bezdiren unsurların başında gelmektedir. Haziran 2020 ile Mayıs 2022 arasındaki yaklaşık iki yıldan az zaman içinde “ÜRE” tipi gübre fiyatı %717, Amonyum Sülfat gübresi % 755, “%20 Azot (N) ve %20 Fosfor (P₂O₅)” içeren taban gübresi % 505 ve DAP (Di Amonyum Fosfat gübresi % 555 artmıştır ( Şekil 1).
Bu artışlar Haziran 2024 ile Mayıs 2026 arasında da ciddi artışlar göstermiştir ( Şekil 2). Bu artışlar da dikkate alınırsa 2020 Haziran ile 2026 Mayıs arasındaki artışlar Üre’de %1083, Amonyum Sülfatta %1170, 20/20 gübrede %1000 ve DAP (Di Amonyum Fosfat) gübresinde %955 artmıştır.
Dünya Ticaret Örgütüyle yapılan Anlaşmalar ve Gübre Fiyatları
Türkiye yıllarca azot bakımından oldukça zengin hayvan dışkılarını topraklarında kullanmış ayrıca kendi fabrikalarında da çeşitli karakterde gübreler üretmiştir. Muhtemelen Dünya Ticaret Örgütünce (DTÖ) yapılan anlaşmalar gereğince gübre ithalatımız garip bir şekilde artırılmıştır. Özellikle 2020 ve 2021’de 6,5 milyon ton ve 6, 3 milyon ton iç üretim seviyesine ulaşan Türkiye, bu tarihten sonra iç üretimi azaltmış, ithalatı arttırmıştır. (Şekil 3 ve Şekil 4).
İhtiyaç Fazlası İthal edilen Gübreler
Dikkat edilirse, 2023-2024 ve 2025 yıllarında her sene 2,5 milyon ton fazladan gübre ithalatı yapılmıştır. Dikkat çeken bir diğer husus da yılda 2021 yılındaki tüketim miktarıdır. Bu yıl sadece 4,5 milyon ton gübre tüketilmiştir. Eğer Türkiye için 4,5 milyon ton gübre yeterli ise ne olmuş da son üç yıl 7 milyon ton ve üzeri gübre ithal edilmiştir. Böylece, son üç yılda fazladan ithal edilen gübre miktarı 7,2 milyon tondur. Ekilen topraklardaki ciddi azalış olduğu göz önüne alınırsa, gübre kullanımındaki bu artışların gerçek sebebi anlaşılamamıştır. Bu fazla olarak ithal edilen gübreler “gerçekten ithal edilmiş midir, edilmişse nerede kullanılmıştır?) sorularının gerçek cevaplarını hükümet aramalıdır. Ayrıca, gübre fiyatlarında son beş yıl içinde % 1170 seviyelerine kadar ulaşan fiyat artışlarına “kimler karar vermiş, kimler nemalanmıştır?” sorularının cevapları da aranmalıdır. 09.10.2026
Prof. Dr. Doğan AYDAL
Yeniden Refah Partisi Genel Başkan Vekili
AR-GE Başkanı
